خواجه یحیی بن عمار شیبانی سجستانی (خواجه غلتان): عارف برجسته و میراث معنوی هرات
خواجه یحیی بن عمار شیبانی سجستانی مشهور به خواجه غلتان، یکی از عارفان و اندیشمندان برجسته قرون چهارم و پنجم هجری است. وی در سال 332 هجری قمری در سیستان متولد شد و در سال 422 هجری قمری در هرات وفات یافت. خواجه یحیی استاد بزرگ خواجه عبدالله انصاری بود و در علم تفسیر و وعظ تأثیر شگرفی بر او گذاشت.خواجه یحیی در سیستان زاده شد و برای کسب علوم اسلامی به هرات مهاجرت کرد. وی با شیوخ بزرگی همچون شیخ ابوعبدالله خفیف در شیراز دیدار داشت و نقشی کلیدی در احیای رسوم علم در هرات ایفا کرد.طبق روایتهای تاریخی، او اولین کسی بود که مجالس وعظ را در هرات برپا داشت و دین و سنت را در این شهر زنده نگه داشت.
خواجه عبدالله انصاری درباره او گفته است:
“اگر من خواجه یحیی را نمیدیدم، در علم تفسیر و تذکیر نمیتوانستم سخن بگویم.”آرامگاه خواجه یحیی بن عمار شیبانی در شمال شهر هرات، در نزدیکی آرامگاه سید عبدالله مختار قرار دارد. روایتهای مردمی حکایت از آن دارند که وی از کوه مختار غلتان به سوی شهر هرات آمد و به همین دلیل به خواجه غلتان معروف شد. آرامگاه او امروزه زیارتگاهی محبوب برای مردم هرات و گردشگران است.برخی مردم معتقدند که غلتزنی در محوطه آرامگاه، حاجات و دعاهایشان را برآورده میکند. این باور از زمان حملات شیبانی و صفویان شکل گرفته است. زائران پس از نیت کردن، غلت میزنند و برخی ادعا میکنند که این عمل ناشی از تلقین روحی است.آرامگاه خواجه یحیی در گذر زمان دستخوش تغییرات بسیاری شده است. بافت اصلی آن، شامل ایوانی گچکاریشده و بناهایی از دوره تیموریان، بارها مرمت شده است. در سال 1335 خورشیدی و سپس در 1383 خورشیدی، بخشهایی از آرامگاه توسط اداره حفظ و ترمیم آثار تاریخی بازسازی شد.با این حال توسعه شهری و ساختوسازهای صنعتی در اطراف آرامگاه، فضای این مکان را محدود کرده است. زمینهای مجاور که قبلاً باغی سرسبز بودند، اکنون به گاراژ و مراکز صنعتی تبدیل شدهاند.آرامگاه خواجه یحیی بن عمار شیبانی نمادی از تاریخ عرفان اسلامی و علم در هرات است. این مکان نهتنها زیارتگاه است، بلکه بهعنوان یادگاری از نقش هرات در شکوفایی علمی و معنوی منطقه شناخته میشود.حفظ و احیای این میراث ارزشمند، وظیفهای مهم برای نسلهای آینده است.
شاید دوست داشته باشید.
