هرات؛ مسجد نواب
در قسمت جنوبغربی ارگ هرات یا قلعهی اختیارالدین و به طرف چپ سرکیکه از پایحصار به دروازهی ملک منتهی میشود و یا در محلهی بردرانیهای شهر قدیم – حوض ملک موقعیت دارد و رواق غربی آن متصل به مسجدی است که این مسجد به مسجد نواب معروف است. این مسجد از جمله بناهای تاریخی دورهی سلسلهی آلکرت در هرات میباشد و همزمان با حوض ملک ساخته شده و چند بار تا کنون مورد مرمت قرار گرفته است.بنا بر کتیبههای تاریخی موجود در مسجد نواب، بخش جنوبی این مسجد که سقف آن از دو کمان و سه بخش تقسیم شده و شامل بخش تابستانی میباشد، در سال ۱۲۸۲ هـ.ق در عصر امیرشیرعلیخان (۱۸۲۵ – ۱۸۷۹ میلادی) اعمار گردیده است. چه در فراز شبستانهای جنوبی آن کتیبهای منظوم به خطّ نستعلیق عالی بر روی سنگ مرمر نصب است که مصرع اخیر آن چنین است: «بنای فرامرز چون عرش بین.» (۱۲۸۲ هـ.ق) البتّه این فرامرز همان فرامرزخان سپهسالار هرات در عصر امیر شیرعلیخان بوده است.امّا به اساس کتیبهی دیگری که در سمت غربی مسجد نواب موجود است، بخش غربی آن در سال ۱۲۷۴ هـ.ق در زمان سردار نواب سلطان احمدخان اعمار گردیده است. این سردار نواب سلطان احمدخان فرزند محمد عظیمخان و برادرزاده امیر دوستمحمدخان است. همان سردار سلطان احمدخان زعیم و مبارز ملّی گفته شده که در زمان امیر دوستمحمدخان در مقابل سیاست انگلیسها در افغانستان گویا مجاهداتی نمود و چون مخالف سیاست امیر دوستمحمدخان بود، در سال ۱۲۷۲ هـ.ق توسط امیر دوستمحمدخان به ایران تبعید گردید ولی در سال ۱۲۷۴ هـ.ق پس از آنکه هرات از عساکر سلسلهی قاجار ایران تخلیه شد، به هرات آمد و زمام امور را به دست گرفت. او که دختر امیر دوستمحمدخان را به زنی نیز گرفته بود، در سال ۱۲۸۰ هـ.ق هنگام مقابله و جنگ با امیر دوستمحمدخان، در هرات بدرود حیات گفت و در گازرگاه شریف مدفون گشت.مصالح ساختمانی که در مسجد نواب شهر هرات به کار رفته عبارتاند از: خشت پخته، آهک و ساروج میباشد و دو مجموعه کتیبهی این مسجد بر روی سنگ مرمر سفید حکاکی شده و در محراب آن از خاکگچ برای تزئینات استفاده صورت گرفته است.در دو قسمت این مسجد دو کتیبه چشمنواز است. کتیبهی نخست در فراز شبستان ضلع جنوبی و کتیبهی دیگر در ضلع غربی بر فراز سردر ورودی به داخل مسجد قرار دارد.عمارت حوض ملک و مسجد نواب به توجّه ریاست اطلاعات و فرهنگ هران و با کمک مالی بنیاد فرهنگی آغاخان بهصورت اساسی مرمت و بازسازی شده است و در بازسازیهای سال ۲۰۰۸ میلادی جایزهی شایستگی آسیاپاسفیک را کسب کرده است
شاید دوست داشته باشید.
