هرات ایوان مسجد و آرام‌گاه خواجه ابوعبدالله طاقی مشهور به خواجه محمد تاکی!

ابو عبدالله محمد طاقی فرزند فضل سجزی هروی مشهور به خواجه محمد تاکی، متولد زرنج سیستان است که عمر خود را در هرات گذراند و پیر طریقت حضرت خواجه عبدالله انصاری است. او در علم شریعت و طریقت و حقیقت درجه بلندی داشت و رسوم صوفیه و اشارات را نکو می‌دانست.حضرت خواجه عبدالله انصاری می‌فرموده: هرگز هیچ بزرگی با هیبت‌تر از خواجه طاقی را ندیدم و او پیر من است و استاد من، اگر او را نمی‌دیدم، اعتقاد حنبلیان نمی‌دانستم. خواجه محمد تاکی فرموده: من هزار پیر را دیده‌ام و خدمت کرده‌ام که همه اهل کرامت بوده‌اند و خواجه عبدالله انصاری هم در مورد وی فرموده:

آنی‌که یگانه گشته‌ای در آفاق

از جان بتواند اهل عرفان مشتاق

مثل تو کسی نبوده در فقر و فنا

گردیده از آن نام خوشت خواجه طاق

خواجه عبدالله انصاری در طبقات‌الصوفیه چند بار از طاقی یاد کرده و طاقی یکی از ده تن مشایخی بود که او در آخر عمر برگزیده بود. طاقی مرید و شاگرد شیخ موسی عمران جیرفتی بود. در مقامات خواجه عبدالله انصاری از طاقی به عنوان پیر و استاد شیخ‌الاسلام در اعتقاد حنبلیان یاد شده است. آن وقت که خواجه عبدالله، طاقی را دیده است طاقی پیر و نابینا بوده و هیبتی داشته است که در کم‌تر کسی دیده شده بود. وقتی که طاقی درگذشت، خواجه عبدالله انصاری بیست و دو سال داشت. وی خواجه عبدالله جوان را احترام و تعظیم می‌داشت، و به گفتۀ خواجه عبدالله انصاری در کار او دور فرا بود و در خطاب به وی گفته بود که «عبدالله با منصور است سبحان‌الله آن‌چه نور است که الله تعالی در دل تو نهاده.» شیخ‌الاسلام بعدها درباره‌ی این سخن طاقی گفت: «چهل سال بر بایست آمد تا من بدانستم که آن نور چیست که وی می‌گفت.»طاقی در خواجه عبدالله انصاری آن‌قدر اثر گذاشته بود که حتّی پس از پختگی در سیر و سلوک نیز نمی‌توانست آن تأثیر را فراموش کند، به همین سبب طاقی یکی از ده تن مشایخی بود که او برای خویش برگزیده بود؛ و چنان‌که در نفحات‌الانس جامی آمده است طاقی در بزرگی و تأثیر همتای خرقانی و ابوالحسن بشری سجزی بوده است.در نفحات‌الانس جامی نقل است که درویش صاحب حالی وارد هرات شد و بیش‌تر مردم را به بی‌انصافی مشغول دید، درویش به درگاه خداوند سخت نالید و شهر را آتش گرفت تا آن‌که مسجد جامع که از چوب ساخته شده بود هم حریق شد. درویش به بلخ فرار کرد، مردم نزد خواجه محمد تاکی آمده و طلب یاری نمودند، خواجه که مصروف تاک‌بری در باغ خود بود، سر نخی به سمت بلخ پرتاب نموده و توسط آن درویش را واپس به هرات حاضر ساخت ولی درویش از خاموش نمودن آتش اظهار عجز نمود. خواجه محمد تاکی قطره‌ای از اشک نیایش خود را به طرف شهر پرتاب نمود و آتش خاموش شد.وفات خواجه محمد تاکی در سال ۴۱۶ و به روایتی ۴۱۸ هجری قمری در هرات اتفاق افتاده و مدفنش در حاشیۀ شرقی خارجی شهر قدیم هرات واقع جنوب جاده میرعلی هروی در جنوب‌شرق بازار و دروازۀ خوش و به جانب تانک مرکز است و به زیارت خواجه طاق مشهور می‌باشد. چون خیابان از درب خوش به طرف جنوب کشیده شده بناءً به‌نام خیابان خواجه طاقی یاد می‌شود که این خیابان به آرام‌گاه حضرت خواجه طاقی منتهی می‌شود.شاهرخ میرزای فرزند امیر تیمور گورکان تیموری بر سر تربت این بزرگوار عمارتی رفیع و عالی بنا نهاد و سلطان حسین بایقرا دهلیزهایی در آن عمارت افزود و دربندی بنا شده که در حال حاضر از آن اثری نیست و کاملاً ویران گردیده و هر دوی شان همیشه به زیارت مزار خواجه طاقی می‌رفتند.در سال ۱۳۰۰ هجری قمری، در زمان امیر عبدالرحمان‌خان، فرامرزخان سپه‌سالار و نایب‌الحکومه‌ی وقت هرات آرام‌گاه خواجه تاکی را ترمیم نمود و دو لوح مرمرین را به خطّ نستعلیق در آن‌جا نصب کرد. ترمیمات اساسی و تعمیر ایوان مدخ زیارت و گل‌دسته‌های بلند بالا و مسجد عالی کانگریتی باغ زیارت و حوض سرگشاده در سال ۱۳۴۰ خورشیدی توسط زنده‌یاد صوفی‌زاده تاجر هراتی نیز ترمیم شد و تکمیل گردید امّا امور کاشی‌کاری و تزئینات گنبد و مناره‌ها ناتمام ماند. اخیراْ به همّت مردم حق‌پرست هرات با مدیریت محترم فریداحمد رسولی در جوار آرام‌گاه خواجه محمد تاکی مسجد جامع بزرگی احداث گردیده است. خطاطی کتیبة دور محراب مسجد توسط استاد عبدالجلیل توانا هروی به خط کوفی سدة هشتم عصر تیموریان است و توسط استاد عبدالملوک برنابادی گچ‌بری شده است. احاطۀ ساحۀ عمومی بنای یادشده تخمین پنج جریب، ایوان زیارت ۵ × ۵ متر، ارتفاع گل‌دسته‌ها ۸ متر و مسجد ۲۰ × ۸ متر، ارتفاع ۴ متر. مواد ساختمانی آن را سنگ مرمر، خشت پخته و سمنت تشکیل می‌دهد. این زیارتگاه مورد احترام خاص و عام می‌باشد.