پل مالان؛ شاهکار معماری هرات
هریرود، با طولی بیش از ۱۱۰۰ کیلومتر، یکی از مهمترین رودهای افغانستان است که از ارتفاعات لعل و سرجنگل در رشتهکوه بابا سرچشمه میگیرد. این رود پس از عبور از فیروزکوه، اوبه و جنوب شهر باستانی هرات، به سمت گسل هریرود میرود و وارد مرزهای ایران و ترکمنستان میشود. هریرود، با آبراهههای خود، از دیرباز زمینهای حاصلخیز هرات را آبیاری کرده و به حیات اقتصادی این منطقه رونق بخشیده است.
پل مالان، یکی از مهمترین و زیباترین پلهای تاریخی افغانستان، در ۶.۵ کیلومتری جنوب شهر هرات، بر روی رودخانه هریرود قرار دارد. این پل با طول ۲۳۰ متر، عرض ۵ متر و ارتفاع ۱۰ متر، دارای ۲۲ دهانه کمانی و ۲۰ موجشکن است. پل مالان، علاوه بر معماری منحصربهفرد، به دلیل نقش تجاری و ارتباطی خود، از آثار برجسته منطقه به شمار میرود.
تاریخ دقیق ساخت این پل مشخص نیست، اما روایتهای مختلفی درباره آن وجود دارد:
برخی داستانها، ساخت پل را به دو خواهر زرتشتی به نامهای بیبی حور و بیبی نور نسبت میدهند که برای استحکام آن از تخممرغ در مصالح استفاده کردهاند.
مورخان، ساخت پل مالان را به سال ۵۰۵ هجری قمری در دوره حکومت سلطان سنجر نسبت میدهند.
گفته میشود این پل در کنار آتشکدهای بزرگ در مالان ساخته شده و با گذشت زمان، نقش مهمی در ارتباط مردم منطقه داشته است.
این پل در دورههای مختلف تاریخی، از جمله توسط یارمحمدخان در دوره سدۀ یازدهم هجری و مؤسسه داکار در دهه ۱۹۹۰ میلادی، بازسازی شده است.
پل مالان نمونهای از مهندسی پیشرفته زمان خود است:
۲۲ دهانه پل، علاوه بر ایجاد زیبایی بصری، باعث کاهش فشار آب در هنگام سیلاب میشود.
۲۰ موجشکن پل، مقاومت آن را در برابر جریانهای تند رودخانه تضمین کردهاند.
تعبیه ناودانهایی برای جلوگیری از تجمع آب باران روی پل، از دیگر ویژگیهای هوشمندانه آن است.
چهار گلدسته پل، در گذشته برای روشنایی و تزئین استفاده میشده است.
پل مالان در گذشته مسیر اصلی کاروانهایی بود که از هرات به سیستان، قندهار و هند سفر میکردند. این پل، علاوه بر تسهیل تجارت، باعث رونق اقتصادی منطقه شده و نام آن بارها در منابع تاریخی، از جمله «تاریخ حبیبالسیر» و «تاریخنامۀ هرات»، ذکر شده است.
داستانهای زیادی درباره
شاید دوست داشته باشید.
